https://www.ijds.ir/ فصلنامه مطالعات دیپلماتیک ایران fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://www.ijds.ir/article_243006.html چکیده:جنگ دوازده‌روزه به عنوان مقطعی سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر ایران، ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور را دستخوش تغییر کرد و ضرورت بازتعریف جایگاه توسعه را در کانون سیاست‌گذاری ملی قرار داد. با پایان جنگ، بازسازی زیرساخت‌ها، ترمیم پیامدهای اجتماعی و ارتقای انسجام ملی به مسائلی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شدند. پرسش اصلی پژوهش این است که روند توسعه در ایرانِ پس از این جنگ چه ویژگی‌هایی داشته و ساختار سیاست‌گذاری کلان چگونه بازتعریف شده است؟ اهمیت موضوع در آن است که توسعه پساجنگ، فراتر از بازسازی فیزیکی، در قالب یک راهبرد کلان و تعیین‌کننده در جهت‌گیری‌های ملی شکل گرفت. فرضیه پژوهش بر این است که توسعه از یک برنامه بخشی فراتر رفته و به عنوان ضرورت ملی و رکن امنیت و ثبات سیاسی تثبیت شده است. این راهبرد چندوجهی سه کارکرد اصلی را برعهده گرفت: نخست، بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی و تقویت ظرفیت‌های تولیدی؛ دوم، بازآفرینی اجتماعی از طریق ترمیم سرمایه اجتماعی و ارتقای همبستگی؛ و سوم، تحکیم مشروعیت نظام با پیوند زدن مفهوم توسعه به کارآمدی حکمرانی. https://www.ijds.ir/article_243954.html منطقه ظفار در عمان، پس از جنگ چهانی دوم از سوی کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفت. گرچه تاثیر انگلیس بر کشور های عربی منجمله عمان ریشه تاریخی داشت اما همزمان با کمرنگ شدن قدرت انگلیس در نواحی کشور های عربی ازیک سو و افزایش نفوذ ایران و عربستان در منطقه مناسبات سیاسی ظفار به سمت و سوی دیگری کشیده شد. در این زمان ظفار بنا به دلایل داخلی و شرایط بیرونی مستعد جنبش گروهی از مخالفان حکومت بود. علیرغم اهمیت تاریخی جنبش ظفار، این جنبش جزو مغفول ترین حوادث تاریخی در حیطه مطالعات تاریخ جنگ جهانی دوم محسوب می شود. سواات اصلی پژوهش این است که چه عواملی سبب ظهور جنگ ظفار در خلیج فارس شد ؟ نقش ایران در پیدایش نبرد ظفار و سرانجام آن چه بود؟ دستاورد های پژوهش نشان می دهد که عوامل داخل منطقه ظفار و تاثیر قدرت های تاثیرگذار در منطقه سبب ظهور جنگ ظفار شد. https://www.ijds.ir/article_244945.html این مقاله به کالبدشکافی نقش بنیادین دیپلماسی پنهان در سیاست خارجی ترکیه (۲۰۱۱-۲۰۲۶) می‌پردازد. پرسش محوری این است که چگونه دگردیسی‌های نظم بین­‌الملل و استحاله‌های درونی قدرت در آنکارا، منجر به غلبه پارادایم کنشگری اطلاعات‌ محور بر دیپلماسی کلاسیک شده است؟ با بهره‌گیری از پیش‌نظریه جیمز روزنا و روش توصیفی- تحلیلی، پرونده‌های ترکیه در سوریه، لیبی، قفقاز و موازنه‌گری میان ناتو و روسیه واکاوی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد در سایه فرآیند اروپازدایی، وزن متغیر فرد (اردوغانیسم) و متغیر نقش (سازمان میت) بر متغیرهای حکومتی و جامعه پیشی گرفته است. این جابجایی سبب شده ترکیه با راهبرد افتراق عملکردی، میان ساحت هویت ‌محور اعلامی و ساحت منفعت ‌محور اعمالی تفکیک قائل شود. پژوهش اثبات می‌کند دیپلماسی پنهان در ترکیه نوین، یک ضرورت ساختاری و عقلانیت اطلاعاتی پسامدرن برای بقا در نظام بین­الملل است. در نهایت، با تبیین الگوی توسعه‌گرایی امنیتی، سناریو­های آینده‌پژوهانه‌ای برای دستگاه سیاست خارجی ایران جهت مواجهه هوشمندانه با این الگو ارائه شده است. https://www.ijds.ir/article_245155.html راهبرد «نگاه به شرق» جمهوری اسلامی ایران در دو دهه اخیر، به یک محور کانونی در تدابیر راهبردی این کشور تبدیل شده است. پرسش محوری این پژوهش آن است که: «اجرای راهبرد نگاه به شرق، چگونه معادلات امنیت ملی ایران را در سیستم منطقه‌ای غرب آسیا بازتعریف کرده و چه هزینه‌ها و منافعی را برای ایران در پی داشته است؟» یافته مرکزی مقاله حاکی از یک تناقض امنیتی ذاتی در این راهبرد است. از یک سو، این راهبرد فرصت‌های بی‌بدیلی را ایجاد کرده و از سوی دیگر، این پژوهش استدلال می‌کند که این راهبرد، چالش‌های عمیقی نیز پدید آورده که ثبات امنیتی بلندمدت ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این مقاله در نتیجه‌گیری خود بر این نکته تأکید دارد که راهبرد نگاه به شرق، اگرچه در کوتاه‌مدت به یک ضرورت راهبردی برای بقای جمهوری اسلامی ایران بوده، اما در بلندمدت، منطقه را به عرصه‌ای برای رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل کرده و امنیت ایران را در دام یک بازی با حاصل جمع جبری صفر گرفتار کرده است. https://www.ijds.ir/article_245154.html افغانستان در نظم جهانی نوظهور، به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه و قرار گرفتن در محل تلاقی آسیای جنوبی، آسیای مرکزی و غرب آسیا، از جایگاهی راهبردی برخوردار است. این کشور به‌عنوان حلقه اتصال میان مناطق پیرامونی، در معادلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه نقش مهمی ایفا می‌کند و به یکی از کانون‌های اثرگذار در تحولات منطقه‌ای تبدیل شده است. پرسشی‌که این‌پژوهش به آن پاسخ میدهد این است که هند چگونه از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی افغانستان برای پیشبرد راهبرد موازنه‌گرایانه خود در نظم جهانی نوظهور بهره می‌گیرد؟ فرضیه اصلی پژوهش نیز این‎است که هند از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی افغانستان برای تقویت نفوذ منطقه‌ای، گسترش پیوندهای راهبردی و ایجاد موازنه در برابر رقبای منطقه‌ای در چارچوب نظم جهانی نوظهور بهره می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هند از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی افغانستان برای تقویت راهبرد موازنه‌گرایانه خود در نظم جهانی نوظهور بهره می‌گیرد. این‌پژوهش براساس رویکرد توصیفی – تحلیلی و بااستفاده از داده‎ای کتاب‌خانه‌ای جمع‌آوری شده است. https://www.ijds.ir/article_253704.html هژمونی آمریکا در غرب آسیا، بر قدرت نرم، مشروعیت سیاسی و توانایی شکل‌دهی به روایت‌های مسلط استوار بوده است. تشدید رویکردهای یکجانبه‌گرایانه ترامپ، خروج از توافق هسته‌ای، فشار حداکثری و حمایت از اقدامات نظامی، اعتبار و مشروعیت این هژمونی را با چالش مواجه کرده است. پژوهش با تمرکز بر جنگ دوازده ‌روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ و جنگ رمضان در سال ۲۰۲۶، به بررسی چگونگی فرسایش قدرت نرم و هژمونی روایی آمریکا در غرب آسیا می‌پردازد. پرسش اصلی این است که عملکرد و سیاست‌های آمریکا در دو جنگ چگونه قدرت نرم و هژمونی روایی آن را به چالش کشیده است؟ فرضیه پژوهش آن است که تداوم سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه و شکاف میان ارزش‌های اعلامی و عملکرد عملی آمریکا، مشروعیت، اعتبار و توان روایت‌سازی آن را تضعیف کرده و جنگ‌ها روند فرسایش را آشکارتر ساخته‌اند. پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای اسناد، گزارش‌ها، نظرسنجی‌ها و منابع رسانه‌ای انجام شده است.